تبلیغات
پر پرواز - آرامش دل با یاد خدا

پر پرواز

بسم الله الرحمن الرحیم * به نام مهربان ترین مهربانان *

 


از زمانی كه انسان پا در این كره ی خاكی نهاده است، همواره جست وجوی آرامش و خوشبختی و استقرار روحی و روانی بوده و نیل به آرمان برترینها را در حیات وی معنی داده است، حصول این آمال با علم و مال و عقل و جاه و قدرت میسر نیست مگر با یاد خداوند سبحان .

از ابی سعید خدری(رضی الله عنه) روایت شده است كه پیامبر(صلی الله علیه و سلم) فرمود :
«دسته ای كه برای ذكر خدا كنار هم می نشینند، ملائكه ی خدا دور آنان حلقه زده و رحمت آنها را فرا می گیرد و آرامش بر آنان نازل شده و خداوند نیز با آنچه نزد خود دارد، آنان را یاد می كند».

انسان باید با قلب و زبان و توأم با خضوع و خشوع در دل، همواره و در هر زمان و مكان و در هر شرایطی، چه در خوشی و چه در فلاكت، خدا را یاد كند؛ بدین سان یاد خدا نفس آدمی را تعالی می بخشد و دل را سرشار از حب الله می كند به گونه ای كه این محبت در گفتار نیكو و كردار پسندیده تجلی می یابد .

﴿الذینَ یَذكرونَ اللّهَ قیاماً و قُعُوداً و علی جُنُوبهم و یتفكَّرونَ فِی خَلقِ السَّمواتِ و الأرضِ رَبَّنا ما خَلقتَ هذا باطلاً سُبحانَكَ فَقِنا عذابَ النّارِ﴾

«آنان كه خدا را (در همه ی احوال) ایستاده و نشسته و به پهلو آرمیده یاد می كنند و در آفرینش آسمان ها و زمین می اندیشند پروردگارا، اینها را بیهوده نیافریده ای؛ منزهی تو! پس ما را از عذاب دوزخ در امان بدار.»

﴿وَ اذكُروا اللّهَ كثیراً لعلَّكُم تُفلِحونَ﴾

«خدا را بسیار یاد كنید، باشد كه شما رستگار گردید» .

از ام المؤمنین عایشه(رضی الله عنها)روایت شده است كه :

«پیامبر(صلی الله ﻋﻠﻴﻪوسلم) همواره و در همه ی حالت ها خداوند را یاد می كرد».

به روایت مسلم 2. آل عمران: 191 3. جمعه: 10 4. به روایت مسلم

یاد پروردگار برترین عملی است كه نفس آدمی را شیفته ی انجام نیكی ها و عبادت ها می كند شیرینی ایمان راستین را بدو می چشاند، بدین ترتیب انسان در راه رضایت الهی گام بر می دارد و سرانجام در سایه ی رحمت الهی به بهشت برین و رضوان جاوید نایل می آید .

﴿ وَ لَذِكرُ اللّهِ أكْبَرُ﴾

«همانا یاد خدا بالاتر است» .

﴿یُبشِّرهُم رَبُّهم بِرَحمةٍ مِنهُ وَ رِضوانٍ وَ جَنّاتٍ لَهُم فیها نَعیمٌ مُقیمٌ﴾

«پروردگارشان آنان را از جانب خود، به رحمت و خشنودی و باغ هایی (در بهشت) كه در آنها نعتهایی پایدار وجود دارند، مژده می دهد» .

صحابی بزرگوار ابوهریرة(رضی الله عنه)نقل می كند كه رسول الله(صلی الله علیه و سلم) فرمود :

دو كلمه هست كه گفتن آنها بر زبان آسان و در ترازوی پاداش، سنگین و محبوب پروردگار رحمان هستند، آن دو كلمه عبارتند از: «سبحان الله و بحمده، سبحان الله العظیم».

می توان ذكر را ضد فراموشی و نسیان تعریف كرد؛ به تعبیری دیگر، چنانچه بنده پروردگار خود را یاد نمود بدین معناست كه او را از یاد نبرده است و در واقع عصاره ی این ذكر است كه بینش و منش فرد را سامان می دهد و بدانها جهت می بخشد و اگر موافق با دعاهای قرآن و سنت باشد به دلیل روحیه ی پیروی از كتاب و سنت، كاملتر و پسندیده تر است. بنابراین ذكر را به دو دسته تقسیم می شود :

1- یاد خدا به وسیله ی انجام عبادات: هرگاه بنده، عبادت را خالصانه و مطابق فرموده ی قرآن و رهنمود پیامبر را انجام می دهد، در این صورت خداوند را در عالی ترین شكل ذكر نموده و مداومت بر آن وی را ذاكر می گرداند، در مقابل اگر كسی از فرامین الهی پیروی نكند ذاكر نیست .

2- یاد خداوند هنگام ارتكاب گناه: به یاد آوردن خدا در هنگام انجام گناه با با قلب و زبان و همراه خشوع و پشیمانی در دل باشد، چه، این عمل موجب می شود تا بنده حلال و حرام، پاك و ناپاك و فضایل و رذایل را از هم باز شناسد؛ ذكر میان انسان و موج سیل آسای گناهان مانعی آهنین ایجاد می كند و چنانچه بنده از گناه دوری گرفت، با این هجرت، فرمانبر راستین پروردگار هستی می شود .

عنكبوت: 45 2. توبه: 21 3. متفقٌ علیه

زندگی بشر در مراحل اولیه از چند نیاز ابتدایی چون خوراك و پوشش بیشتر نبود، ولی با پیشرفت دوران، توجه به این نیازها و برتری دادن ماده بر فراماده، سراسر گستره ی زندگانی را دربرگرفت و به عقده و مشكل تبدیل و با نگرانی و پریشان حالی و نبود آرامش همراه شد، زیرا تلاش برای كسب فریبنده ها و متاع های گوناگون حیات را از حركت بازداشت .

﴿وَ اضرِبْ لَهُم مثلَ الحَیاةِ الدُّنیا کماءٍ أنزلناهُ مِنَ السَّماءِ فاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الأرضِ فأصْبَحَ هَشیْماً تَذرُوهُ الرِّیاحُ وَ کانَ اللّهُ علی کُلِّ شیءٍ مُقتَدِراً﴾

«برای آنان مثال زندگی دنیا را بیان کن که همچون آبی است که از آسمان فرو می فرستیم. سپس گیاهان زمین از آن (سیراب گردند و به سبب آن رشد و نمو تنگاتنگ می کنند) و تو در تو شوند. سپس خشک و پرپر می شود و بادها آنها را پراکنده می سازند! و خداوند بر هر چیزی تواناست».

جهان كنونی از بیماری های مختلف روانی و روحی همچو افسردگی، اختلال شخصیت، بی هویتی و... نالان است و با وجود پیشرفت همه جانبه ی فرهنگ و تمدن، مشاهده می كنیم كه روان پزشكی و روان شناسی از درك و مداوای این گونه بیماری ها ناتوان است؛ پرپیداست كه انسان از راه ویروس و باكتری به این بیماری ها مبتلا نمی شود بلكه بر اثر آشفتگی و تیرگی های عصبی پدید می آیند. دو نفر از متخصصان بیماری های روانی در این زمینه چنین تصریح می کنند :

دكتر بریل فرانسوی می گوید :

«به درستی، شخص متدین هیچ گاه به بیماری های روحی و روانی مبتلا نمی گردد.»

دیل كارنگی هم می گوید :

«روانشناسان پی برده اند كه ایمان قوی و پایبندی به آیین، عهده دار چیرگی بر مشكلات، نگرانی ها و به هم خوردگی های عصبی است».

بنابراین دو گفته، روشن می شود كه اگر این بلایا از راه میكروب ها و باكتری ها به وجود می آمدند، همه را فرا می گرفت و دیگر لازم نبود میان مؤمن و غیر مؤمن فرق گذاشته شود .

پریشانی ها و آشفتگی های روانی، حالاتی فیزیولوژیكی هستند كه منجر به ضعف جسم و ابتلا به بیماری های گوناگون می شود؛ ناراحتی، بدبینی، نگرانی و نابسامانی انسان را در رویارویی با فشارها ناتوان می آورد و وی را بسان غریقی كه غیر از خدا نجات دهنده ای سراغ ندارد، در میان گرداب بازی امواج مشكلات می افكند .

کهف: 45

اگر اندكی در آفرینش خود درنگ كرده و همچو آفریده ای به ناتوانی خویشتن لب بگشاییم، بدون تردید درمی یابیم كه نیازمند كسی هستیم تا ما را از سختی ها و ناگواری های زندگی برهاند، پرتوهای بیم و نوید و خوشبختی را در درونمان بتاباند، كامیابی و شادكامی را نوید دهد و به سر منزل آرامش و كمال رهنمون شود، چنین امری تنها از راه داشتن زبانی ذاكر و قلبی شاكر كه به عشق ذات باری می تپد، امكان پذیر است .

شاید این سئوال به ذهن برسد که چه کسانی دچار این گونه ناراحتی ها می شوند؟

برای پاسخ دادن به این پرسش ناگزیر باید حقیقت زیر را بیان کنیم :

گاهی انسان فردی یا چیزی را بسیار دوست می دارد و به آن اهمیت می دهد و همواره در خلوت فکر خود را بدان مشغول می سازد، چنین حالتی ناشی از کمبود ایمان و نقص در اتصال به معبود است. مادی گرایان و شهوترانان نیز چنین وضعیتی دارند، چه، همیشه درگیر مسایل حیات بوده و خواهان کسب جاه و ثروت و شهرت و... هستند و تمام تلاش آنان در این سرا، فراهم کردن اسباب و وسایل گوناگون زندگی به روش های مختلف است و می پندارند که هدف، وسیله را توجیه می کند؛ از این رو همواره در اضطراب و نابهنجاری روانی به سر می برند .

خداوند برای این گونه انسان ها و افرادی که از یاد وی غافلند، شیطانی می گمارد که مانند سایه همراه آن هاست و زشتی ها را برایشان زیبا جلوه می دهد و طوری آنان را تحت تأثیر می نهد که جزء لبیک گویی به نداهای شهوانی و شرایط زندگی، هدف و معنایی از حیات نمی بینند

﴿إنَّ الَّذینَ عندَ ربِّکَ لا یَسْتکبرونَ عَنْ عِبادَتِهِ وَ یُسبِّحَونَهُ وَ له یَسْجُدُونَ ۩ ﴾

«بی گمان کسانی که مقربان پروردگار تو هستند، خویشتن را بزرگتر از آن نمی دانند که به پرستش خدا بپردازند، و بلکه به تسبیح و تقدیس او مشغولند و در برابر او کرنش و سجده می برند» .

﴿وَ مَنْ یَعْشَ عَن ذِکرِ الرَّحمنِ نُقیضُ لَه شیطاناً فَهُو لَه قَرینٌ﴾

«هر کس از یاد خدا غافل و روگردان شود، اهریمنی را مأمور او می سازیم، و چنین اهریمنی همواره همدم وی می گردد(و گمراه و سرگشته اش می سازد» .

و هنگامی که در رویارویی با مشکلات بغرنج به زانو درآمد، به ناچار با آرزوی مرگ و خودکشی خویشتن را به رهایی هدایت می کند. چه بسیار داستان خودکشی شخصیت های مشهور غربی را شنیدیده ایم، افرادی که می پنداشتند خوشی های زندگی، سعادت آنان را تضمین می کند ...

اعراف: 205 2. زخرف: 36

باری...این گونه است پایان حیات آنانی که از خدا را فراموش کرده اند... راستی چه فرومایه اند !...

﴿وَ لا تَکونُوا کالذّینَ نَسوا اللّهَ فأنْساهُم أنفسَهُم أولئکَ هُم الفاسِقُونَ﴾

«و همسان کسانی نباشید که خدا را از یاد بردند، و خدا هم خودشان را از یاد برد! آنان بیرون (از حدود شرایع الهی) و خارج شوندگان (از دائره ی ایمان) هستند».

اما انسان مؤمنی که در همه حال با یاد خدا می زید، اضطراب و نگرانی در قاموس حیات وی معنی ندارد چنین فردی نگران روزی نیست زیرا تنها خداوند را روزی رسان می داند ...

﴿وَ فِی السَّماءِ رِزقُکُم وَ ما تُوعَدونَ﴾

«در آسمان، روزی شما است و نیز چیزهایی که بدان وعد و عید داده می شوید ».

نگران بیماری و بلا نیست، زیرا به کردار کردگار باور راستین دارد، لذا بسان آینه ای آرامش را بر دل و روان منعکس می کند و در نهایت به خیر و نیکی می رسد ...

﴿إنَّما یُوفَّی الصابِرونَ أجرَهُم بِغیرِ حِسابٍ﴾«قطعاً به شکیبایان اجر و پاداششان به تمام و کمال و بدون حساب داده می شود» .

مؤمن به حقیقت در می یابد که جزء خداوند نمی تواند آرام بخش قلوب باشد و روانهای رنجیده را سنجیده سازد، از همین رو به احساس آرامش و تکسین دست می یازد و درون را صفا و برون را جلا می دهد ...

﴿الذّینَ آمَنُوا وَ تَطمئنَّ قلوبُهُم بِذکرِ اللّهِ ألا بِذکرِ اللّهِ تَطمئنَّ القُلوبُ﴾

«آن کسانی که ایمان می آورند و دلهایشان با یاد خدا آرام سکون و آرامش پیدا می کند. هان! دلها با یاد خدا آرام می گیرند».

هرگاه پروردگار بدو نعمت بخشید، سپاسگذار است و هرگاه دچار سختی و مصیبت شد، صبر می کند که در هر دو صورت برای وی خیر و نیکی است، بدین ترتیب خوشی و نیکی سرتاسر حیاتش را فرا می گیرد، از دیدگاه چنین فردی، زندگی دریاست و یاد خدا بمانند کشتی است که به وسیله ی آن دریاپیمایی می کند تا به مغفرت و پاداش الهی دست یابد .

1. حشر: 19 3. زمر: 10
2. ذاریات: 22 4. رعد: 28

از ابی یحیی صهیب بن سنان(رضی الله عنه)روایت شده که رسول گرامی(صلی الله علیه و سلم) فرمود :

«شگفتا از زندگانی مؤمن، تمام حیات وی یکسر خیر و برکت است اگر به رفاه و شادمانی نایل آید، شکرگذاری می کند، و اگر دچار شدت و سختی گردید، صبر پیشه می گیرد؛ بدبن ترتیب در هر دو صورت به خیر و نیکی می رسد».

﴿وَ اذْکُرنَ مَا یُتلی فِی بُیُوتِکُنَّ مِنْ آیاتِ اللّهِ وَ الحِکمةِ إنَّ اللّهَ کانَ لَطیفاً خَبیْراً﴾

«و آیات خداوند و سخنان حکمت انگیز(پیامبر) را که در منازل شما خوانده می شود (بیاموزید و برای دیگران) یاد کنید. بی گمان خداوند دقیق و آگاه است» .

ابوهریرة(رضی الله عنه)نقل می کند که حضرت رسول(صلی الله علیه و سلم)فرمود :

«گفتن سبحان الله و الحمدلله و لاإله إلاالله و الله أکبر در نزد من از طلوع خورشید محبوب تر است».

از ابوذر غفاری(رضی الله عنه)مروی است که پیامبر(صلی الله علیه و سلم)ارشاد فرمود :

«آیا می خواهی تو را از محبوب ترین سخنها به نزد خداوند، باخبر سازم؟ پسندیده ترین گفتار در نزد خداوند، سبحان الله و بحمده است».

فرجام سخن :

چاره ی نابسامانی ها و پریشان حالی های مختلف تنها استقرار یاد خدا در جان و دل و رهپویی مسیر اوست، ولی صرف جاری ساختن ذکر بر زبان بسنده نیست، چه بسا افرادی خدا را یاد می کنند واما غرق در دنیای آمال و شهوات هستند، از این رو مقوله ی ذکر امری فراتر از اینهاست؛ ذکر باید از ایمان محکم و ارتباط عمیق انسان با خدا سرچشمه گیرد در این صورت است که به دهان تراوت می بخشد و آرامش و سکنی را به ارمغان می آورد و انسان را منبع نیکی ها و اعمال صالح می گرداند و خشنودی خداوند را در هر دو سرا برای وی تضمین می کند .

از جابربن عبدالله(رضی الله عنه) روایت است که رسول الله(صلی الله علیه و سلم) فرمود: برترین ذکر، لا إله إلا الله است.

ای بی آدم... کجایند پدرانت و کجایند زنان و دارایی ها و حشمت و دولتشان ...

تو می دانی که عمرها سپری می شود و دنیا بسر می رسد و تو هر روز مرحله ای از کوچ را طی می کنی ...

و این درحالی است که نامه ی اعمالت به اندازه ی دانه خردلی فرونگزارده ... وای بر تو چه پاسخ می دهی؟ !...

آن روزی که اعضایت علیه تو گواهی می دهند و در تو مقابل علیمی قرار دارد که وسوسه ی قلبت آگاه است ...

بصیری که خیانت چشمانت را می داند... و سمیعی که لغزش های زبانت را می شنود ...

برخیز!... و برای تدبر و فهمی نو در برنامه ی حیات(قرآن) آماده شو و زنگار قلبت را برای تابیدن انوار الهی بزدای...

و از یاد دادار روز داوری غافل مباش ...

﴿فَاذکُرُونِی أذْکُرْکُم وَ اشْکروا لِی وَ لا تَکْفُرونَ﴾

«پس مرا یاد کنید تا من نیز شما را یاد کنم و از من سپاسگزاری کنید و از من ناسپاسی مکنید».

بار خدایا!... یادت را در جـانـهـایـمان و لحـظـــه لحـظـه ی حـیاتمـان قرار ده ...

بار خدایا!... یادت را در رگ هایمان و تپش های قلوبمان قرار بده ...

بار خدایا!... یادت را غـذای روح و شـعار زبانمان قرار ده ...

بار خدایا!... یادت را پایــان زنـدگانیمان قرار ده ...


پایان ترجمه برابر با ساعت 5:17 بامداد شب جمعه 26/8/1385

تهران، نمازخانه ی دانشگاه مذاهب اسلامی

1. بقره: 152

*منبع: مجله ی «التربیة الإسلامیة» سال 29، شماره ی پنجم

منبع :
نویسنده: ضیا، حسن یاسین
مترجم: محمّد عبدلی